სამედიცინო რედაქტორი: თამარ ბურდილაძე, კლინიკა „ინიციოს“ ლაბორატორიის ხელმძღვანელი,ექიმი-ლაბორანტი


როგორ მოვემზადოთ ლაბორატორიული ანალიზებისთვის, რომ მივიღოთ აბსოლუტურად ზუსტი პასუხი და აირიდოთ განმეორებითი ვიზიტი? 

ლაბორატორიული კვლევის სიზუსტის 50% დამოკიდებულია პაციენტის სწორ წინასალაბორატორიო (პრეანალიტიკურ) მომზადებაზე. უბრალო დილის ყავამ, წინა საღამოს მიღებულმა ალკოჰოლმა, ფიზიკურმა დატვირთვამ ან არასწორად შეგროვებულმა ბიომასალამ შესაძლოა სრულიად შეცვალოს სისხლისა თუ შარდის ბიოქიმიური მაჩვენებლები.

არასწორი მომზადების გამო მიღებული ცრუ შედეგი ნიშნავს დაკარგულ დროს, ფინანსებს, ნერვიულობასა და რაც მთავარია, მცდარ დიაგნოზს ან არასწორად დანიშნულ მკურნალობას. 

კლინიკა ინიციოს ლაბორატორიული სერვისები ეფუძნება საერთაშორისო სტანდარტებს, სადაც თითოეული ბიომასალის დამუშავება ხდება მაღალი სიზუსტით. წინამდებარე გზამკვლევში დეტალურად განვიხილავთ ყველა წესს, რათა თქვენი ლაბორატორიული ანალიზები იყოს მაქსიმალურად სანდო.


ზოგადი წესები ნებისმიერი ლაბორატორიული ანალიზის წინ


არსებობს უნივერსალური მოთხოვნები, რომლებიც ვრცელდება თითქმის ყველა ტიპის ბიომასალის ჩაბარებაზე. მათი დაცვა უზრუნველყოფს ორგანიზმის ბაზისურ ფიზიოლოგიურ მდგომარეობაში შეფასებას.

  • ანალიზი ჩააბარეთ დილით, 08:00-დან 12:00 საათამდე: ადამიანის ორგანიზმში ჰორმონებისა და ფერმენტების დონე სადღეღამისო რიტმის (ცირკადული რიტმი) მიხედვით იცვლება.სამედიცინო ლაბორატორიული ნორმები დადგენილია სწორედ დილის მაჩვენებლებზე.
  • არ ჩააბაროთ ანალიზი ინსტრუმენტული კვლევების შემდეგ: სისხლის ან შარდის ჩაბარება არ შეიძლება რენტგენოგრაფიის, კომპიუტერული ტომოგრაფიის (კტ), ფიზიოთერაპიის, მასაჟის,ულტრაბგერითი გამოკვლევის (ექოსკოპია) ან ენდოსკოპიური პროცედურების ჩატარების შემდეგ. აღნიშნული მანიპულაციები იწვევს ქსოვილების დროებით სტიმულაციასა და მაჩვენებლების ცვლილებას.
  • აკონტროლეთ რაციონი და ფიზიკური დატვირთვა: კვლევამდე 24 საათით ადრე გამორიცხეთ ალკოჰოლი, ჭარბი ცხიმიანი და ტკბილი საკვები, ასევე ინტენსიური ვარჯიში.

ჩექლისტი: ანალიზისთვის მომზადების განრიგი



ანალიზის წინა საღამოს | ანალიზის დილას
მსუბუქი ვახშამი 19:00-20:00 საათამდე, უარი ალკოჰოლს, ცხიმიან საკვებსა და მძიმე ვარჯიშს. | უზმოდ ყოფნა, უარი თამბაქოს, ჩაის, ყავასა და საღეჭ რეზინს. მოსვენებულ მდგომარეობაში ყოფნა სისხლის აღებამდე 15 წუთით ადრე.


როგორ მოვემზადოთ სისხლის ანალიზებისთვის


სისხლი ყველაზე ხშირად გამოკვლევადი ბიომასალაა. სისხლის ანალიზი უზმოზე ტარდება იმისათვის, რომ საკვების ნივთიერებათა ცვლამ (მეტაბოლიზმმა) არ იმოქმედოს შრატის შემადგენლობაზე.

სისხლის საერთო ანალიზი: უზმოდ ყოფნის წესები

სისხლის საერთო ანალიზი უზმოზე კეთდება, ბოლო საკვების მიღებიდან გასული უნდა იყოს მინიმუმ 8-12 საათი. დილით ნებადართულია მხოლოდ სუფთა, უგაზო, არამინერალური წყლის დალევა.

ჩაი, ყავა, წვენი ან შაქრიანი წყალი იწვევს ფერმენტულ რეაქციებს, ლეიკოციტების დონის დროებით მომატებას (პიშჩევოი ლეიკოციტოზი) და სისხლის სიბლანტის ცვლილებას, რაც ცრუ შედეგს იძლევა. სისხლის აღებამდე 1 საათით ადრე აკრძალულია თამბაქოს მოწევა, რადგან ნიკოტინი მოქმედებს ჰორმონებსა და სისხლის ფორმიან ელემენტებზე.

კოაგულოგრამა და სისხლის შედედების სისტემა

კოაგულოგრამის (სისხლის შედედების ფაქტორების) ჩაბარებამდე 2-3 დღით ადრე კატეგორიულად აკრძალულია ალკოჰოლის მიღება, საუნა, აბაზანა და ფიზიკური გადაღლა.

მნიშვნელოვანი გაფრთხილება:

თუ იღებთ ანტიკოაგულანტებს ან ანტიაგრეგანტებს (მაგ. ასპირინი, კარდიომაგნილი, ვარფარინი, ქსარელტო), აუცილებლად აცნობეთ ლაბორატორიის პერსონალს. მედიკამენტის დოზისა და მიღების დროს შესახებ ინფორმაცია შედის ლაბორატორიულ ჩანაწერში, რადგან ის პირდაპირ ცვლის შედედების მაჩვენებლებს.

სისხლის ჯგუფი და რეზუს-ფაქტორი

სისხლის ჯგუფისა და რეზუს-კუთვნილების დადგენისას მკაცრი 12-საათიანი უზმობა სავალდებულო არ არის, თუმცა ბოლო საკვების მიღებიდან გასული უნდა იყოს არანაკლებ 4 საათი. სისხლის შრატი არ უნდა იყოს ქილოზური (ცხიმოვანი), რათა ერითროციტების აგლუტინაციის რეაქცია სწორად წარიმართოს.

ბიოქიმიური და ჰორმონალური კვლევები

  • გლუკოზა და HbA1c: გლუკოზის განსაზღვრისას უზმოდ ყოფნა (8-12 საათი) კრიტიკულია. გლიკირებული ჰემოგლობინის (HbA1c) ჩაბარება შესაძლებელია დღის განმავლობაშიც, რადგან ის ბოლო 3 თვის საშუალო მაჩვენებელს აფასებს.
  • ლიპიდური პროფილი (ქოლესტერინი, ტრიგლიცერიდები): მოითხოვს მკაცრ 12-14 საათიან უზმობას. წინა საღამოს მიღებული ცხიმიანი საკვები იწვევს შრატის გაცხიმოვნებას, რაც ანალიზის ჩატარებას ტექნიკურად შეუძლებელს ხდის.
  • ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონები (TSH, Free T4): ბარდება დილით უზმოზე. თუ იღებთ L-თიროქსინს ან ევთიროქსს, დილის დოზა დალიეთ სისხლის აღების შემდეგ.
  • სქესობრივი ჰორმონები: ქალებში ბარდება მენსტრუალური ციკლის მკაცრად განსაზღვრულ დღეებში (მაგ. FSH, LH, პროლაქტინი - მე-2 და მე-5 დღეს), ექიმი-გინეკოლოგის დანიშნულების მიხედვით. პროლაქტინის ჩაბარებამდე 1 დღით ადრე გამორიცხეთ სქესობრივი კონტაქტი, მკერდის ტრავმატიზაცია და სტრესი.


შარდის ანალიზები: შეგროვების ინსტრუქცია


შარდის ანალიზის აღების წესი პირდაპირ განსაზღვრავს მიკროსკოპიული და ბაქტერიოლოგიური სურათის სიზუსტეს. გარეთა სასქესო ორგანოებიდან მოხვედრილი ბაქტერიები და ეპითელიუმი იწვევს ცრუ შედეგებს.

შარდის საერთო ანალიზი და ჰიგიენა

  1. წინასწარი შეზღუდვები: ანალიზის ჩაბარებამდე 24 საათით ადრე არ მიიღოთ შემდეგი პროდუქტები - ჭარხალი, სტაფილო, მოცვი, საღებავებიანი სასმელები და შარდმდენი საშუალებები (დიურეტიკები).
  2. ჰიგიენური ტუალეტი: დილით, გაღვიძებისთანავე, ჩაიტარეთ გარეთა სასქესო ორგანოების საგულდაგულო დაბანა თბილი წყლით, საპნის გარეშე.
  3. შუა ულუფის შეგროვება: შარდის პირველი მცირე ულუფა (1-2 წამი) ჩაუშვით ტუალეტში, ხოლო მომდევნო საშუალო ულუფა (30-50 მლ) შეაგროვეთ სტერილურ კონტეინერში. ბოლო ულუფაც ტუალეტში უნდა ჩაუშვათ.
  4. შეზღუდვები ქალებისთვის: მენსტრუაციის დროს შარდის საერთო ანალიზის ჩაბარება რეკომენდებული არ არის, რადგან ერითროციტების მოხვედრა ამახინჯებს პასუხს. აუცილებლობის შემთხვევაში გამოიყენეთ ჰიგიენური ტამპონი.

დღე-ღამის (24-საათიანი) შარდის შეგროვების წესი

დღეღამის შარდი გამოიყენება ცილის კლირენსის, კრეატინინის, შაქრის ან ჰორმონების სადღეღამისო ექსკრეციის შესაფასებლად.

  1. ნაბიჯი 1: დილის 08:00 საათზე შარდის პირველი ულუფა სრულად ჩაუშვით ტუალეტში და დაიმახსოვრეთ ზუსტი დრო.
  2. ნაბიჯი 2: მომდევნო 24 საათის განმავლობაში (დღის, ღამისა და მომდევნო დილის 08:00 საათის ჩათვლით) ყველა ულუფა შეაგროვეთ 2-3 ლიტრიან სპეციალურ სუფთა ჭურჭელში.
  3. ნაბიჯი 3: შეგროვების მთელ პროცესში ჭურჭელი შეინახეთ მაცივარში (+2...+8°C ტემპერატურაზე), არ გაყინოთ.
  4. ნაბიჯი 4: 24 საათის შესრულებისას გაზომეთ შარდის ჯამური მოცულობა (სადღეღამისო დიურეზი), ჩაინიშნეთ მილილიტრებში.
  5. ნაბიჯი 5: ჭურჭელი ფრთხილად შეანჯღრიეთ 15-20-ჯერ, გადმოასხით 50 მლ სტერილურ საანალიზო კონტეინერში და მიიტანეთ ლაბორატორიაში. ჭურჭელზე მიუთითეთ სადღეღამისო მოცულობა.


განავლის ანალიზი: მომზადება და შეზღუდვები


განავლის ანალიზი - როგორ ჩავაბაროთ სწორად, რომ თავიდან ავიცილოთ ფერმენტული დარღვევების ან ფარული სისხლდენის ცრუ დიაგნოსტიკა?

  • მედიკამენტური შეზღუდვები: კვლევამდე 72 საათით ადრე შეწყვიტეთ საფაღარათო საშუალებების, სანთლების, ზეთების, რკინისა და ბისმუტის პრეპარატების, ასევე ბარიუმის სუსპენზიის მიღება (რენტგენოსკოპიის შემდეგ უნდა გავიდეს მინიმუმ 2-3 დღე).
  • შეგროვება: განავალი შეაგროვეთ დეფეკაციის შემდეგ, სპეციალურ სტერილურ კონტეინერში არსებული კოვზით, 3-4 სხვადასხვა ადგილიდან (საერთო მოცულობა - კაკლის ზომის).
  • შენახვა და ტრანსპორტირება: ნიმუში ლაბორატორიაში უნდა მიიტანოთ შეგროვებიდან მაქსიმუმ 2 საათის განმავლობაში. არ დაუშვათ შარდისა ან წყლის მოხვედრა ნიმუშში.
  • ფარულ სისხლდენაზე ანალიზი: კვლევამდე 3 დღით ადრე რაციონიდან გამორიცხეთ ხორცი,თევზი, მწვანე ბოსტნეული, ვაშლი და რკინის შემცველი პროდუქტები.


ნაცხის, ნახველისა და ანაფხეკის აღების წესები


მინიმალური დაბინძურებაც კი იწვევს მცდარ ბაქტერიოლოგიურ შედეგებს.

ბაქტერიოლოგიური და გინეკოლოგიური ნაცხი

ნაცხის ანალიზი (უროგენიტალური) ბარდება ანტიბიოტიკოთერაპიის დაწყებამდე ან მისი დასრულებიდან 10-14 დღის შემდეგ. ქალებში ნაცხი არ აიღება მენსტრუაციის დროს (ოპტიმალურია ციკლის მე-5-მე-7 დღე). ნაცხის აღებამდე 24-48 საათით ადრე აკრძალულია სქესობრივი კონტაქტი, ვაგინალური სანთლები, ოყნები და გამორეცხვა. მამაკაცებში უროლოგიური ნაცხის აღებამდე 2 საათის განმავლობაში არ არის რეკომენდებული შარდვა.

ყელის, ცხვირისა და პირის ღრუს ნაცხი

ყელის ნაცხის ანალიზი ბარდება მკაცრად უზმოზე, პირის ღრუს ჰიგიენურ დამუშავებამდე (კბილების გახეხვა, პირის გამოვლეპა დაუშვებელია). ანალიზამდე არ დალიოთ წყალი და არ მიიღოთ საწუწნი აბები.

ნახველის ლაბორატორიული კვლევა

ნახველი შეგროვდება დილით, ჭამამდე. შეგროვებამდე პაციენტმა უნდა გამოივლოს თბილი ადუღებული წყალი პირის ღრუში და ღრმა ხველით შეაგროვოს ქვედა სასუნთქი გზებიდან გამოყოფილი სეკრეტი სტერილურ კონტეინერში. ნერწყვის შეგროვება დაუშვებელია.

ფრჩხილის ანაფხეკი და სოკოვანი ინფექციები

ფრჩხილის ანაფხეკის ჩაბარებამდე 1 კვირით ადრე აკრძალულია ანტიმიკოზური (სოკოს საწინააღმდეგო) ლაქების, კრემებისა და მაზების გამოყენება. პროცედურამდე 3-4 დღით ადრე არ შეიჭრათ ფრჩხილები და არ გამოიყენოთ მეტალის ქლიბი.

პროსტატის სეკრეტის ანალიზი

ბიომასალას იღებს ექიმი-უროლოგი პროსტატის მასაჟის საშუალებით. პროცედურამდე 3 დღით ადრე რეკომენდებულია სქესობრივი თავშეკავება, ალკოჰოლისა და ცხარე საკვების შეზღუდვა.


მედიკამენტები და ანალიზი: რა უნდა იცოდეთ


არასოდეს შეწყვიტოთ ექიმის მიერ დანიშნული სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი მედიკამენტების მიღება დამოუკიდებლად!

თუ იღებთ ანტიბიოტიკებს, ჰორმონებს, ანტიკოაგულანტებს, წნევის ან შაქრის დამწევ საშუალებებს,აუცილებლად შეათანხმეთ მკურნალ ექიმთან, უნდა შეჩერდეს თუ არა პრეპარატი ანალიზის წინ. თუ მედიკამენტის შეწყვეტა შეუძლებელია, ლაბორატორიის რეგისტრატურაში მიუთითეთ პრეპარატის დასახელება და ზუსტი დოზირება.


ხშირად დასმული კითხვები 


1. შეიძლება თუ არა წყლის დალევა სისხლის ანალიზამდე?


დიახ, მცირე რაოდენობით სუფთა, უგაზო, არამინერალური წყლის დალევა ნებადართულია. ის არ ცვლის სისხლის ბიოქიმიურ შემადგენლობას და აადვილებს ვენიდან სისხლის აღებას.


2. შეიძლება თუ არა ყავის დალევა ანალიზის წინ?


არა, უშაქრო და ურძეო ყავაც კი შეიცავს კოფეინს და ბიოლოგიურად აქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც მოქმედებს ჰორმონალურ ფონზე, გლუკოზის დონესა და სისხლის წნევაზე.


3. რა მოხდება, თუ სისხლს უზმოზე არ ჩავაბარებ?


საკვების მიღება იწვევს სისხლში გლუკოზის, ცხიმების, ფერმენტებისა და ლეიკოციტების დონის დროებით მომატებას. შედეგად მიიღებთ ცრუ მაჩვენებლებს, რამაც შესაძლოა მცდარ დიაგნოზამდე მიიყვანოს ექიმი.


4. შეიძლება თუ არა ანალიზის ჩაბარება მენსტრუაციის დროს?


შარდის საერთო ანალიზისა და უროგენიტალური ნაცხის ჩაბარება მენსტრუაციის დროს რეკომენდებული არ არის. სისხლის ანალიზების ჩაბარება შესაძლებელია, თუმცა გაითვალისწინეთ, რომ ედს და ერითროციტების მაჩვენებელი შესაძლოა მცირედით შეცვლილი იყოს.


5. რამდენ ხანში უნდა მივიტანო შარდი ლაბორატორიაში?


შარდის ნიმუში ლაბორატორიაში უნდა მიიტანოთ შეგროვებიდან მაქსიმუმ 1.5-2 საათის განმავლობაში. ხანგრძლივი დაყოვნებისას შარდში იშლება უჯრედული ელემენტები და იწყება ბაქტერიების გამრავლება.


6. დავლიო თუ არა დილის წამალი ანალიზამდე?


თუ წამლის მიღება აუცილებელია, ჰკითხეთ მკურნალ ექიმს. როგორც წესი, ფარისებრი ჯირკვლის, წნევისა და შაქრის წამლები ისმება სისხლის ჩაბარების შემდეგ.


7. სად ავიღო სტერილური კონტეინერი?


სტერილური კონტეინერები შარდისა და განავლისთვის იყიდება ნებისმიერ აფთიაქში. ასევე, შეგიძლიათ წინასწარ აიღოთ კლინიკა „ინიციოს“ ლაბორატორიაში.


8. ვარჯიში ანალიზის წინ შეიძლება?


ინტენსიური ვარჯიში ანალიზამდე 24 საათით ადრე აკრძალულია. ფიზიკური დატვირთვა ზრდის კუნთოვანი ფერმენტების (CPK, LDH), კრეატინინისა და ჰორმონების დონეს.



ლაბორატორიული ანალიზებისთვის მომზადება მარტივი პროცესია, თუ წინასწარ იცით ძირითადი წესები. სწორად ჩაბარებული ბიომასალა თქვენი მშვიდი და ზუსტი დიაგნოსტიკის გარანტიაა.


თუ გაქვთ დამატებითი კითხვები მომზადების წესებთან დაკავშირებით, გაეცანით ჩვენს სტატიას ლაბორატორია დიდ დიღომში ან დაუკავშირდით კლინიკა „ინიციოს“ გუნდს.


  • მისამართი: ქ. თბილისი, დიდი დიღომი, მირიან მეფის ქ. №11ბ
  • ცხელი ხაზი: 032 2 800 815 | +995 568 800 815
  • სამუშაო საათები: ორშაბათი-პარასკევი: 09:00-18:00, შაბათი: 09:00-15:00, კვირა: 10:00-14:00
  • ონლაინ ჩაწერა: დაკავშირება და კონსულტაცია